حجتالاسلام علی آقابابا، کارشناس دینی، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران با اشاره به ایام ویژه و مناسبتهای مرتبط با اهلبیت(ع)، اظهار کرد: در این ایام، هدف فقط تبریک و شادباش گفتن نیست، بلکه باید تلاش کنیم از لحاظ عملی به اهلبیت(ع) نزدیک شویم.
وی افزود: همه ما میدانیم اخلاق خوب، ارزشمند است و خداوند تشخیص خوبیها و بدیها را در فطرت و باطن انسان قرار داده است؛ بهگونهای که انسان میتواند خوبی را از بدی تشخیص دهد، اما مسئله مهم این است که چگونه اخلاق حسنه و خلق زیبای انسانی را در وجود خود نهادینه کنیم تا در ابعاد فردی، اجتماعی و فرهنگی زندگی ما نمود پیدا کند.
تمرین و ممارست؛ نخستین گام برای اصلاح اخلاق
حجتالاسلام آقابابا با بیان اینکه تمرین و ممارست یکی از مهمترین راهکارهای اصلاح اخلاق است، گفت: انسان باید تمرین کند تا اخلاق خود را به اخلاق خوب و حسنه تبدیل کند. برای مثال، اگر فردی انسان خندهرویی نیست، باید تمرین کند که خندهرو باشد و اگر در زمینه نظم و انضباط کوتاهی میکند، باید خود را به رعایت نظم عادت دهد، حتی اگر این کار در ابتدا برای او سخت باشد.
وی ادامه داد: همین تمرین کردن میتواند انسان را به درجهای از اخلاق و حسنات برساند و به تدریج صفات نیک را در وجود او تثبیت کند.
ترک عادات بد و جایگزین کردن عادات نیک
این کارشناس دینی، دومین راهکار را ترک عادات نادرست و جایگزین کردن آنها با عادات خوب دانست و تصریح کرد: انسان هرگونه که خود را تربیت کند، همانگونه بار میآید. اگر فردی در طول زندگی خود به یک سلسله عادات بد خو گرفته و این عادات در وجودش ریشه دوانده است، باید آنها را شناسایی و کنار بگذارد و در مقابل، عادات نیک را در خود ایجاد کند.
وی افزود: برای نمونه، فردی را در نظر بگیرید که وقتی عصبانی میشود، دیگر نمیتواند زبان خود را کنترل کند و سخنان نامناسبی بر زبان میآورد. این رفتار بسیار نادرست است و معمولاً فرد پس از فروکش کردن خشم خود پشیمان میشود و با خود میگوید چرا چنین حرفی زدم و چرا این جمله را به فلان شخص گفتم.
اگر بردبار نیستی، خودت را به بردباری وادار کن
حجتالاسلام آقابابا با اشاره به روایات اخلاقی اظهار کرد: در روایات آمده است: «إِنْ لَمْ تَکُنْ حَلِیمًا فَتَحَلَّمْ»؛ یعنی اگر حلیم و بردبار نیستی، خود را به بردباری وادار کن.
وی در توضیح این روایت گفت: به تعبیر ساده، انسان باید در ابتدا نقش یک فرد بردبار را بازی کند؛ یعنی خود را به حلم و بردباری بزند و آن را تمرین کند تا این صفت به تدریج در وجودش نهادینه شود.
این کارشناس دینی ادامه داد: این مسئله بسیار مهم است؛ چراکه بسیاری از صفات اخلاقی با تمرین و تکرار در وجود انسان شکل میگیرند و از حالت ظاهری و تصنعی خارج شده و به یک ویژگی واقعی در شخصیت فرد تبدیل میشوند.
معاشرت با انسانهای متخلق بر اخلاق انسان اثر میگذارد
وی، معاشرت با انسانهای اخلاقمدار و متخلق را از دیگر راهکارهای مهم در مسیر خودسازی دانست و گفت: انسان باید با افراد متخلق رفتوآمد و معاشرت داشته باشد، زیرا در روایات نیز تأکید شده است که معاشرت با دیگران بر انسان اثر میگذارد و صفات اخلاقی، چه رذیله و چه حسنه، به صورت طبیعی در انسان تأثیر میگذارند.
حجتالاسلام آقابابا افزود: بنابراین باید با آدمهای خوب، افرادی که به اصطلاح سرشان به تنشان میارزد و انسانهای متخلق معاشرت داشته باشیم.
وی ادامه داد: همچنین باید تلاش کنیم با بزرگان نشستوبرخاست داشته باشیم؛ یک استاد، انسان عزیز و صاحبنفسی که حضور و معاشرت با او میتواند تأثیر بسیار زیادی بر اخلاق و خلقوخوی انسان بگذارد.
خودشناسی، خودیابی، خودسازی و خودپایی؛ چهار مرحله مهم اخلاق
این کارشناس دینی با اشاره به توصیه علمای اخلاق خاطرنشان کرد: علمای اخلاق میگویند انسان باید چهار مسئله را رعایت کند: «خودشناسی، خودیابی، خودسازی و خودپایی».
وی در تشریح این چهار مرحله گفت: نخست باید خودشناسی داشته باشم و واقعاً بدانم چه کسی هستم. مرحله دوم، خودیابی است؛ یعنی انسان جایگاه و وضعیت واقعی خود را بشناسد. مرحله سوم، خودسازی است؛ یعنی خودم را بسازم و برای اصلاح شخصیت و اخلاق خود تلاش کنم.
حجتالاسلام آقابابا افزود: مرحله چهارم، خودپایی است. خودپایی یعنی مراقب خودم باشم و مواظب باشم. انسان باید لغزشگاههای خود را پیدا کند و بداند در کجا احتمال لغزش و سقوط بیشتری دارد.
وی ادامه داد: بزرگان علم اخلاق میفرمایند ببینید کجا سر میخورید و کجا احتمال لغزش دارید؛ همانجا را بشناسید و مراقب باشید. باید حواس انسان جمع باشد تا در موقعیتهایی که زمینه لغزش اخلاقی برای او فراهم میشود، خود را کنترل کند.
اخلاق فقط خنده و شوخی نیست
این کارشناس دینی با تأکید بر اینکه مفهوم اخلاق بسیار گستردهتر از خنده و شوخی است، اظهار کرد: گاهی تصور میکنیم اخلاق یعنی اینکه انسان فقط بگوید و بخندد و بلندبلند بخندد و شوخی کند؛ در حالی که اخلاق فقط این نیست.
وی افزود: حتی انسانهایی که لباس تمیز میپوشند، شیکپوش هستند و به ظاهر و پوشش خود توجه دارند، میتوانند متخلق باشند. همچنین نظم، سر وقت بودن و رعایت نظم در زندگی از مصادیق اخلاق است.
حجتالاسلام آقابابا ادامه داد: برای مثال، انسان منظم کسی است که کارهای خود را به موقع انجام میدهد. امانتداری نیز یک صفت اخلاقی است و انسانی که امانت را حفظ میکند، متخلق است.
وی با اشاره به اهمیت توجه به حقوق دیگران گفت: اینکه انسان هوای دیگران را داشته باشد نیز از اخلاق است؛ چه در هنگام رانندگی و چه در همسایهداری. بنابراین نباید این اشتباه شکل بگیرد که اخلاق فقط به گفتن و خندیدن و شوخی کردن خلاصه میشود.
این کارشناس دینی در پایان تأکید کرد: اخلاق مجموعهای از فضایل ناب انسانی و شیوه درست زندگی است و انسان باید تلاش کند این فضایل را در تمام ابعاد زندگی خود پیاده کند.
انتهای پیام/
نظر شما